Bruselloz (Malta Humması) Nasıl Bulaşır?
Bruselloz Nedir?
Bruselloz, Brucella cinsi bakterilerin neden olduğu zoonotik (hayvanlardan insanlara bulaşan) bir enfeksiyon hastalığıdır. Halk arasında Malta humması, dalgalı ateş veya Akdeniz ateşi olarak da bilinen bu hastalık, dünya genelinde özellikle Akdeniz ülkeleri, Orta Doğu, Orta Asya ve Latin Amerika'da yaygındır. Türkiye'de özellikle hayvancılıkla uğraşılan bölgelerde sık görülmektedir.
Brucella bakterisinin birçok türü bulunmaktadır. İnsanlarda en sık hastalık yapanlar Brucella melitensis (koyun ve keçilerden), Brucella abortus (sığırlardan) ve Brucella suis (domuzlardan) türleridir. Brucella melitensis en virülan (hastalık yapma gücü yüksek) türdür ve en ağır klinik tablolara neden olur.
Pastörize Edilmemiş Süt Ürünleri ile Bulaşma
Brusellozun en yaygın bulaşma yollarından biri, pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerinin tüketilmesidir. Enfekte hayvanlardan elde edilen çiğ süt, taze peynir, kaymak, tereyağı ve krema gibi ürünler Brucella bakterisini içerebilir. Pastörizasyon işlemi bakteriyi öldürdüğü için, pastörize edilmiş ürünler güvenlidir.
Özellikle kırsal bölgelerde köy peyniri, tulum peyniri ve çiğ sütten yapılan diğer ürünlerin tüketimi önemli bir risk faktörüdür. Kaynatılmamış süt içmek de bulaşmaya neden olabilir. Süt en az 72 derece sıcaklıkta 15 saniye tutularak pastörize edildiğinde veya kaynatıldığında güvenle tüketilebilir.
Doğrudan Hayvan Teması ile Bulaşma
Enfekte hayvanlarla doğrudan temas, brusellozun önemli bir bulaşma yoludur. Veterinerler, çiftçiler, mezbaha çalışanları ve hayvancılıkla uğraşan kişiler yüksek risk grubundadır. Hayvanların doğum sıvıları, plasenta, kan ve idrar gibi vücut sıvıları yoğun miktarda bakteri içerebilir.
Enfekte hayvanların doğum yapması sırasında veya düşük materyaliyle temas etmek bulaşmanın en sık görüldüğü durumlardan biridir. Bakteri, ciltteki küçük yaralar, sıyrıklar veya göz mukozası yoluyla vücuda girebilir. Bu nedenle hayvanlarla çalışırken eldiven, önlük ve göz koruyucu kullanmak önemlidir.
Solunum Yoluyla Bulaşma
Brucella bakterisi, havadaki damlacıklar veya toz partikülleri yoluyla solunum sisteminden de bulaşabilir. Ahır temizliği, hayvan dışkısının kuruması sonucu oluşan toz ve laboratuvar ortamlarında bakteri kültürleriyle çalışma sırasında solunum yoluyla bulaşma riski vardır.
Mezbaha ve et işleme tesislerinde çalışanlar da solunum yoluyla enfekte olabilir. Laboratuvar çalışanları için Brucella, en sık laboratuvar kaynaklı enfeksiyona neden olan etkenlerden biridir. Bu nedenle laboratuvarlarda biyogüvenlik düzeyi 3 koşullarında çalışılması gerekir.
Az Pişmiş Et Tüketimi
Enfekte hayvanlardan elde edilen az pişmiş veya çiğ et tüketimi de bruselloz bulaşmasına neden olabilir. Özellikle çiğ köfte, az pişmiş hamburger ve iç organlar (karaciğer, dalak) risk taşıyan gıdalar arasındadır.
Etin yeterli sıcaklıkta pişirilmesi bakteriyi öldürür. İç sıcaklığı en az 74 dereceye ulaşan etler güvenle tüketilebilir. Çiğ et hazırlarken kullanılan kesme tahtaları ve bıçakların diğer gıdalarla temas etmemesine dikkat edilmeli ve mutfak hijyenine özen gösterilmelidir.
İnsandan İnsana Bulaşma
Brusellozun insandan insana bulaşması son derece nadir olmakla birlikte bazı durumlarda mümkündür. Cinsel yolla bulaşma, enfekte anneden bebeğe emzirme yoluyla bulaşma ve kan nakli yoluyla bulaşma bildirilmiş vakalar arasındadır.
Organ nakli yoluyla bulaşma da teorik olarak mümkündür. Ancak günlük sosyal temas, aynı ortamda bulunma veya öksürme-hapşırma yoluyla bulaşma söz konusu değildir. Bu nedenle bruselloz hastaları izolasyon gerektirmez ve normal sosyal yaşamlarına devam edebilir.
Belirtileri ve Tanı
Brusellozun kuluçka süresi genellikle 1-4 haftadır ancak aylar sonra bile belirtiler ortaya çıkabilir. En sık görülen belirtiler; dalgalı ateş, terleme (özellikle gece terlemesi), eklem ağrıları, kas ağrıları, halsizlik ve iştahsızlıktır. Ateş genellikle öğleden sonra yükselir ve gece terlemesiyle düşer.
Tanıda kan kültürü ve serolojik testler (Rose Bengal, Wright aglütinasyon testi, ELISA) kullanılır. Kan kültürü altın standarttır ancak her zaman pozitif çıkmayabilir. Serolojik testlerde antikor düzeylerinin yükselmesi tanıyı destekler. Erken tanı, tedavinin başarısı ve komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşır.
Korunma Yöntemleri
Brusellozdan korunmanın en etkili yolu, pastörize edilmiş süt ve süt ürünleri tüketmek ve etleri yeterince pişirmektir. Çiğ sütten yapılmış peynir ve diğer ürünlerden kaçınmak, özellikle endemik bölgelerde hayati öneme sahiptir.
Hayvanlarla temas eden kişiler koruyucu ekipman kullanmalıdır. Hayvan aşılama programları hem hayvan hem de insan sağlığını korumada etkilidir. Enfekte hayvanların tespit edilmesi ve kontrol altına alınması da halk sağlığı açısından önemli bir önlemdir. Meslek hastalığı olarak risk grubundaki çalışanların düzenli taranması da korunmaya katkı sağlar.
Bruselloz, doğru hijyen uygulamaları ve bilinçli gıda tüketimi ile büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. Pastörize süt ürünleri tercih etmek, etleri yeterince pişirmek ve hayvanlarla temas sırasında koruyucu önlemler almak bulaşma riskini önemli ölçüde azaltır. Şüpheli belirtiler durumunda erken tanı ve uygun antibiyotik tedavisi ile hastalık başarıyla tedavi edilebilir.