Periton Diyalizi Nedir?

Periton diyalizi, böbrek yetmezliği olan hastalarda böbreklerin filtreleme görevini üstlenen bir tedavi yöntemidir. Hemodiyalizden farklı olarak, bu yöntem hastanın kendi karın zarını doğal bir filtre olarak kullanır. Bu yazıda, periton diyalizinin ne olduğunu, nasıl uygulandığını ve avantajlarını detaylı olarak inceleyeceğiz.

Periton Diyalizi Nasıl Çalışır?

Periton diyalizi, karın boşluğunu çevreleyen periton zarının doğal filtreleme özelliğinden yararlanır. Periton zarı, zengin damar ağıyla kaplı ince bir membrandır ve yarı geçirgen yapısı sayesinde sıvı ve çözünmüş maddelerin geçişine izin verir.

İşlem sırasında karın boşluğuna özel bir kateter aracılığıyla diyaliz sıvısı verilir. Bu sıvı periton zarı boyunca kanda biriken toksinleri, fazla sıvıyı ve atık ürünleri çeker. Belirli bir süre sonra atık maddelerle dolu sıvı boşaltılır ve taze sıvıyla değiştirilir.

Periton Diyalizi Türleri

Sürekli ayaktan periton diyalizi (SAPD), en yaygın kullanılan türdür. Günde genellikle dört kez sıvı değişimi yapılır. Her değişim yaklaşık 30 dakika sürer ve hasta bu işlemi evde, işte veya seyahatte yapabilir.

Otomatik periton diyalizi (OPD veya APD), bir makine yardımıyla genellikle gece uyurken gerçekleştirilir. Makine, belirlenen programa göre sıvı değişimlerini otomatik olarak yapar. Hasta gece boyunca makineye bağlı kalır ve gündüzleri serbesttir.

Kateter Yerleştirme

Periton diyalizine başlamadan önce, karın boşluğuna kalıcı bir kateter yerleştirilir. Bu işlem genellikle lokal veya genel anestezi altında yapılır. Kateter, göbek çevresine veya altına yerleştirilir ve bir ucu karın dışında kalır.

Kateter yerleştirmeden sonra iyileşme için genellikle iki ile dört hafta beklenir. Bu süre zarfında kateter çıkış yerinin bakımı ve enfeksiyon önleme konusunda hasta eğitimi verilir.

Periton Diyalizinin Avantajları

Evde uygulama imkanı, periton diyalizinin en büyük avantajlarından biridir. Hasta hastaneye veya diyaliz merkezine gitmek zorunda kalmadan tedavisini evinde sürdürebilir. Bu durum bağımsızlık hissini artırır ve günlük yaşam rutinini daha az etkiler.

Esneklik açısından periton diyalizi üstünlük sağlar. Hastalar seyahat edebilir, çalışabilir ve sosyal aktivitelerini sürdürebilir. Özellikle APD kullanan hastalar gündüzleri tamamen serbesttir.

Sürekli diyaliz, hemodiyalize kıyasla daha fizyolojik bir temizleme sağlar. Ani sıvı ve elektrolit değişimleri olmadığından, hastalar kendilerini genellikle daha iyi hisseder.

Diyet kısıtlamaları hemodiyalize göre daha esnektir. Protein alımı daha yüksek tutulabilir ve sıvı kısıtlaması genellikle daha az gerekir.

Rezidüel böbrek fonksiyonu, yani böbreklerin kalan işlevi, periton diyalizinde daha uzun süre korunabilir. Bu durum tedavi kalitesini olumlu etkiler.

Periton Diyalizinin Dezavantajları

Günlük uygulama gerekliliği, bazı hastalar için zorlayıcı olabilir. SAPD günde dört kez, APD ise her gece uygulama gerektirir. Bu rutin, bazı hastalar için yorucu olabilir.

Enfeksiyon riski önemli bir dezavantajdır. Peritonit (karın zarı iltihabı) ve kateter çıkış yeri enfeksiyonları en sık görülen komplikasyonlardır. Dikkatli hijyen kurallarına uyum bu riski azaltır.

Karın bölgesinde şişkinlik ve rahatsızlık hissi, sıvı karın içindeyken yaşanabilir. Bu durum bazı hastalarda beslenmeyi ve hareketi etkileyebilir.

Kilo alımı, diyaliz sıvısındaki dekstroz nedeniyle görülebilir. Glukoz emilimi ek kalori alımına ve kan şekeri kontrolünde zorluğa yol açabilir.

Olası Komplikasyonlar

Peritonit, en ciddi komplikasyondur. Karın ağrısı, bulanık diyaliz sıvısı ve ateş belirtileriyle kendini gösterir. Erken teşhis ve antibiyotik tedavisi önemlidir.

Kateter çıkış yeri enfeksiyonu, kızarıklık, şişlik, akıntı ve ağrıyla karakterizedir. Günlük kateter bakımı bu riski azaltır.

Fıtık, karın duvarının zayıflaması sonucu oluşabilir. Kasık, göbek veya cerrahi kesi bölgelerinde görülebilir.

Periton membranı yetersizliği, uzun süreli periton diyalizi sonrası gelişebilir. Zarın filtreleme kapasitesi azaldığında hemodiyalize geçiş gerekebilir.

Hasta Seçimi

Periton diyalizi, tüm son dönem böbrek yetmezliği hastaları için uygun olmayabilir. Karın cerrahisi geçirmiş, ciddi karın yapışıklıkları olan, görme veya el becerisi sorunu bulunan hastalar için uygun olmayabilir.

Diyabet hastaları periton diyalizi uygulayabilir, ancak kan şekeri kontrolü daha dikkatli yapılmalıdır. Çocuklar ve yaşlılar da uygun değerlendirme sonrası bu tedaviyi alabilir.

Beslenme Önerileri

Protein ihtiyacı periton diyalizinde artmıştır çünkü diyaliz sıvısı yoluyla protein kaybı olur. Günlük 1,2-1,3 gram/kg protein alımı önerilir.

Tuz ve sıvı alımı, kan basıncı ve ödem durumuna göre ayarlanır. Potasyum kısıtlaması genellikle hemodiyaliz kadar katı değildir.

Fosfor ve kalsiyum dengesi kemik sağlığı için önemlidir. Fosfor bağlayıcı ilaçlar ve D vitamini takviyesi gerekebilir.

Yaşam Kalitesi

Periton diyalizi, birçok hasta için iyi bir yaşam kalitesi sunar. Evde tedavi imkanı, iş ve sosyal yaşamın sürdürülmesini kolaylaştırır. Seyahat, malzeme tedariki ayarlanarak mümkündür.

Hasta eğitimi ve motivasyonu, tedavi başarısı için kritiktir. Düzenli takip, komplikasyonların erken tespitini ve yönetimini sağlar.

Sonuç

Periton diyalizi, böbrek yetmezliği tedavisinde etkili ve esnek bir seçenektir. Evde uygulama imkanı, daha az diyet kısıtlaması ve sürekli diyalizin sağladığı stabilite başlıca avantajlarıdır. Enfeksiyon riski ve günlük uygulama gerekliliği dezavantajlar arasında sayılabilir. Tedavi seçimi, hastanın yaşam tarzı, tercihleri ve tıbbi durumuna göre nefroloji uzmanıyla birlikte yapılmalıdır.